Ekmek­čąľ­čŹ×

GENEL

Esenlikler c├╝mleten!

Bug├╝n size ekmek hakk─▒nda bilgi vermek istedim. Bilirsiniz ki pek az adetimdir ├Âyle bir ┼čeyleri tan─▒mlamak veya bilgi├žlik taslayarak bu b├Âyledir ┼ču ┼č├Âyledir gibi anlatmak. Sadece g├╝zel bir ├Âns├Âzden sonra i┼če e─člence katmak. Ne diyordum ekmek, evet ┼ču bildi─čimiz b├Âlgeye, y├Âreye, ├╝lkeye g├Âre farkl─▒ farkl─▒ ad almas─▒ ile kalmay─▒p farkl─▒ farkl─▒ metotlarla yap─▒lmas─▒ neticesinde farkl─▒ da tad alarak d├╝nyada din, dil, renk, ─▒rk vs. g├Âzetmeksizin her s─▒n─▒ftan insan─▒n sofras─▒nda bulunan ekmek. S─▒n─▒f dediysem de yanl─▒┼č anla┼č─▒lmas─▒n. Bizim ├╝lkemizde de ─▒rk─▒m─▒zda da yoktur s─▒n─▒f ayr─▒m─▒. Kast Sistemi gibi keskin kurall─▒. S─▒n─▒f ayr─▒m─▒n─▒ da yapan yaps─▒n sonu├žta bak─▒n ayn─▒ ekme─či yiyoruz. Ôś║ 

Ayn─▒… konusuna da gelecem ama ├Âncesinde neymi┼č bu ekmek, kimlerdenmi┼č, nereden gelir nereye gidermi┼č? Na├žizane okudu─čum kadar yazay─▒m diyecem yanl─▒┼č olacak anlad─▒─č─▒m kadar yazay─▒m. Okudu─čumu yazacaksam kopyalay─▒p yap─▒┼čt─▒ray─▒m de─čil mi! Ekmek de─čerli okurlar─▒m, M├ľ. 9000 y─▒l falan ├Âncesine dayan─▒yormu┼č. ─░lk insanlar─▒n 200 bin y─▒l ├Ânce ya┼čad─▒─č─▒ d├╝┼č├╝n├╝l├╝rse b├╝y├╝k b├╝y├╝k ne bileyim en b├╝y├╝k atalar─▒m─▒z ekmek ├ž├Ârek yememi┼č. Hayvanlara bakm─▒┼člar i├žg├╝d├╝sel avl─▒yor av─▒n─▒ taze taze yiyor. Sonra bizimkilerde ayn─▒s─▒n─▒ yapt─▒lar herhalde ├Âzentiler. Hayvan da olmasa Kabil, Habil’i nas─▒l g├Âmecekti! Konu ba┼čka yerlere gidiyor. Ama ┼čimdi eti nas─▒l pi┼čirdiler o da ├žok s─▒cak bir g├╝nde cam mam da yok bira i├žip etrafa ┼či┼če k─▒r─▒p at─▒lmam─▒┼č, onu en yeni torunlar yapacak sonra. Ta┼č─▒n a┼č─▒r─▒ ─▒s─▒nmas─▒ falan sonucu belki tesad├╝fen bulmu┼člard─▒r. ├ľnce korkmu┼č tapm─▒┼člard─▒r. Sonra yanan ┼čeylerin g├╝zel koktu─čunu falan anlay─▒nca ne bileyim i┼čte neyse… bulmu┼člar kurtulmu┼člar. Ekmek de ilk yabani bu─čday─▒n ezilmesi ile meydana gelir. Tabi meydana gelir deyip konuyu kapatm─▒yoruz. Bu─čday─▒ ├ži─č ve sert bir ┼čekilde t├╝ketemedikleri i├žin ekme─či ak─▒l etmi┼čler. Ta┼č de─čirmen nereden ├ž─▒kt─▒ hocammm!

Ta┼člarla ezdikleri bu─čday─▒ u├žmas─▒n ka├žmas─▒n diye ─▒slanmay─▒ ak─▒l etmi┼čler. Bir de bakm─▒┼člar ki k─▒vaml─▒ bir ┼čey meydana geliyor. Hemen put yap─▒p tapmam─▒┼člar o sonra olacak kar─▒nlar─▒n─▒ doyursunlar hele. S─▒cak ta┼č─▒n ├╝st├╝ne koyduklar─▒ hamur birde bakm─▒┼člar ekmek olmu┼č.

Ekmek de k├Âkenine bakarsak etmek fiilinden geliyormu┼č. et-, ├Ât- kelimeleri eski Uygurcada ve Divan-─▒ L├╝gati’t T├╝rk’te ekmek anlam─▒nda kullan─▒lm─▒┼č. Epmek diye kullan─▒m─▒ da mevcutmu┼č. Bizimkiler ekmek ettim derler. Baz─▒ ya┼čl─▒lar epmek der. Eppe─čimiz var m─▒? Gibi kullan─▒m─▒na bizzat ┼čahidim. ├ľtmek de ├╝tmek fiili ile ayn─▒ k├Âke sahipmi┼č. Ekmek anlam─▒nda. Yoksa Orta Asya T├╝rk Leh├želerininde ├žo─čunlukla ge├žmek manas─▒nda kullan─▒l─▒r. ├ťtmek yani k─▒vaml─▒ hamuru ta┼č─▒n ├╝st├╝ne yaymak anlam─▒nda kullan─▒lm─▒┼č. ┼×imdiki ad─▒n─▒ almas─▒ 17. Y├╝zy─▒llara dayan─▒r taa!

─░┼čin ilgin├ž yan─▒ sonras─▒, ekme─čin ilk geli┼čimi her ┼čey gibi ├çin’den ├ž─▒km─▒yor. Onlar ancak pilav yer zaten. Bizim ┼ču bildi─čimiz ekmek de─čil ekme─čin b├╝y├╝k b├╝y├╝k babas─▒ ilk M─▒s─▒r’da ├ž─▒k─▒yor. Yazar─▒n s├Âyledi─čine g├Âre M─▒s─▒rl─▒lar ekmek yapmay─▒ ├žok seviyormu┼č. Sonra Yahudiler. Demek ki burada ba┼člam─▒┼č ekmek ├žok gelince yapt─▒klar─▒ g├╝zel ┼čekilli ekmeklere tapmak. 

Sonra asl─▒nda Roma ve Yunanl─▒lara ticari yollarla ├Â─čretilmi┼č f─▒r─▒nc─▒l─▒k ve pi┼čirme zanaati. Babiller, S├╝merliler illaki zaten! ─░┼čin ilgin├ž yan─▒ ise sosyal s─▒n─▒f fark─▒ ile tatl─▒ g├╝zel ┼čekilli ekmekler soylu ve asillere tats─▒z ┼čekilsiz ekmekler ise alt s─▒n─▒fa veriliyormu┼č. Ekmek zamanla yap─▒m tekni─či ve kullan─▒lan malzeme ├že┼čitlilik g├Âsterdik├že daha da geli┼čip Bat─▒ d├╝nyas─▒na giri┼č yapm─▒┼č. Ilk Hollanda mayalama i┼čini geli┼čtirmi┼č. Geli┼čtirmi┼č diyorum. ├ç├╝nk├╝ ilk onlara ait de─čil. Ilk M─▒s─▒r’daki bizim bir ekmek├ži day─▒m─▒z hamurun kalan─▒n─▒ pi┼čirmeyi unutup bir sonraki g├╝nk├╝ hamura ekleyince hamur fermente olmu┼č. Bunun o d├Ânem nas─▒l oldu─čunu anlayamasalar da mayan─▒n asl─▒nda canl─▒ bir yap─▒ya sahip oldu─čuna kanaat getirmi┼čler.

┼×imdi diyeceksiniz bana, ne yani Faticim, biz T├╝rkler millet ekmek yerken ta┼č mi yiyorduk? Yok yav bizi sona saklad─▒m. Bizimkiler de bulmu┼č ekme─či bulmas─▒na ama g├Â├žebe hayat─▒na pek uygun olmad─▒─č─▒ i├žin ancak yerle┼čik hayata ge├žince bi ekmek edek demi┼čler. Yav he he! Yerle┼čik hayata ge├žip kendi yiyeceklerini kendilerinin ├╝retmesi baya bi zaman alm─▒┼čt─▒r elbet. Ama ├Âyle. Bizim fark─▒m─▒z ise onlar gibi somun dedi─čimiz ekme─či de─čil yufka, lava┼č dedi─čimiz ekme─či yapm─▒┼č─▒z. Daha ince yani. Tand─▒r ekme─či, f─▒r─▒n de─čil. ├ťst ├╝ste koyup rulo haline getirirlermi┼č en ├╝stteki kurusa bile di─čerleri yumu┼čak kal─▒rm─▒┼č. ├ç├Ârek deriz biz de. ┼×epit diyenler de var. Bizim ya┼čay─▒┼č─▒m─▒za en uygun a├ž─▒klama da bu zaten. ├ťtmeyi de anlad─▒n─▒z ┼čimdi.

Osmanl─▒da ise f─▒r─▒nlar olduk├ža geli┼čmi┼č. Ordunun ekme─či ayr─▒ f─▒r─▒nlarda pi┼čermi┼č. Ramazan’da yedi─čimiz pideler ise san─▒ld─▒─č─▒ kadar Osmanl─▒ T├╝rk├žesi de─čil bildi─čin Yunanca Pitta k├╝├ž├╝k hali olan ┼čey demek olan kelimeden t├╝retilmi┼č.

Lava┼č’a da Ermeni Gavurlar─▒ sahip ├ž─▒kt─▒ ya neyse! Bir Allah’─▒n kulu da demedi ulan Lava┼č eski T├╝rk├že’de ekmek ve a┼č─▒n birle┼čiminden t├╝retilmi┼čtir. Bunu bir hocam s├Âylemi┼čti. Liv+a┼č gibi bi a├ž─▒klama ile ama k├Âkeninin S├╝ryanice oldu─ču bu y├╝zden Fars├ža ve Ermenice ayn─▒ kullan─▒ld─▒─č─▒ yaz─▒yor. Ulan a┼č bizim a┼č─▒m─▒z! Bilen varsa ayd─▒nlats─▒n.

Gel gelelim neden ekmek? Ge├žen bir al─▒┼čveri┼čimde bir ablan─▒n konu┼čmas─▒na tesad├╝f ettim. Diyor ki ben ekmeksiz yemek yemem. Yiyemem. Mant─▒y─▒, makarnay─▒ bile ekmekle yerim. Ekmek bitti ise yemek kald─▒ysa yeme─či d├Âkerim. Ekmeksiz yemem diyor. Annem ekmek olmad─▒─č─▒ zaman g├Âz├╝ daral─▒yor. Ebem vard─▒, kulaklar─▒ ├ž─▒nlas─▒n. Ekmek yoksa evde d├╝nyan─▒n en fakir en yoksulu sayardi kendini. Eppek olma m─▒ g─▒! Derdi. Ekmek ne can─▒m ┼čeysin sen ya! Ben sadece kahvalt─▒da ekmek yerim. ├çok nadir di─čer ├Â─č├╝nler. Y─▒llard─▒r b├Âyle. Bizimkiler bana nas─▒l doyuyorsun derler. Ekmek yiyince duyuyorum. Yemek yiyemiyorum diyorum.

Siz ne diyorsunuz bu Say─▒n ekmek karde┼če? Parti kursa oy verecek insanlar var. Zaten partiler de hep ekmek ├╝zerinden siyaset yapm─▒┼člar d├╝nyan─▒n her yerinde. K├╝ba’da devlet her vatanda┼č─▒na bir ekmek sa─čl─▒yormu┼č g├╝nl├╝k. 1 dolara 20 ekmek ediyor siz d├╝┼č├╝n├╝n. Sovyetlerde ├Âyle. Biz de de zaman─▒nda fi┼člerle da─č─▒t─▒lm─▒┼č. Sava┼č sebebi valla!

Ayn─▒ ekme─či farkl─▒ y├Ântemlerle farkl─▒ adlarda yiyoruz. herkes yiyor. Zengin de fakir de. Ayn─▒ olma sebebi bu. Ekmek ekmektir. Kimi simit diye yer kimi pasta diye… Kimdi ekmek yoksa pasta yiyin diyen sahi? Ekmek tarih├žesinden bu g├╝ne ne kadar de─či┼čse de her sofrada tad─▒ var. Git bug├╝n bi Hidistan sofras─▒na o da ekmek getirir ├Ân├╝ne Amerikal─▒ da. Ekmek, sudan sonra gelir. ├ľnemlidir. Zenginliktir. Atas├Âzleri, deyimler bo┼čuna de─čildir. Ekmek aslan─▒n a─čz─▒nda. Hepimizin kavgas─▒ Ekmek paras─▒. Ekme─čine kuru ayran─▒na duru mu dedik garda┼č┼č┼č! Gibi…

Bol ekmekli g├╝nleriniz olsun. Allah a├žl─▒kla terbiye etmesin. Ekmek yiyin, laf yemeyin. 

Esen kal─▒n. Ekmek al─▒n.! 01:39/20.09.20|fk

Bir cevap yaz─▒n