İnsan Bilimi -Bedenim

BİLİM SAĞLIK

Bedenin, olağanüstü derecede karmaşık bir makinedir. Bu makinenin yakıtı, yediğin yiyecekler ve havadan aldığın oksijendir. Bir makinenin yüzlerce, hatta binlerce parçası olabilir, ama senin bedenin milyonlarca parçadan oluşuyor! Derin, kemiklerin, kasların ve bütün farklı organların hücre denilen minicik parçalardan meydana gelir. İşbirliği içinde çalışan hücrelerin sayesinde yemek yer, uyur, nefes alır, koşar, güler, ağlar, haykırır ve bu yazıyı okursun!

Kendine Bak

Aynada kendi yüzüne bak. Gözlerini, kulaklarini, burnunu ve ağzını göreceksin. Bu organların her biri duyu organıdır. Toplam beş duyumuz var; görme, işitme, koklama, tatma ve dokunma. Onlar olmasaydı, çevremizdeki dünyayla ilgili hiçbir şey öğrenemezdik.

Görme

Gözlerin görmeye yarar. Gözün ortasında, göz bebeği denen siyah bir noktacık bulunur. Bu noktacık ışığı içeri iletir ve bu sayede önünde ne varsa görürsün. Gözbebeğinin arkasında bir mercek bulunur. Bu mercek, gördüğün şeyin resmini gözün arka tarafına iletir.

İşitme

Kulakların işitmeye yarar. Sesler, havadaki titreşimlerdir. Başımızın iki yanındaki kulak kapakçıkları dışarıdaki sesleri toplar ve kulaklarımızın içindeki küçük kemikler bu seslerin gücünü artırır.

Dokunma

Dokunma duyun derindedir. Derinin yüzeyinin altında milyonlarca sinir ucu vardır. Bir şeye dokunduğunda, sinir uçları sayesinde nasıl bir şey olduğunu hissedersin. Sıcak, soğuk, yumuşak, sert, keskin, ıslak ya da kurumu anlarsın.

Koku ve tat alma

burnuma koku, dilinle tat alırsın. Nefes alırken, havadaki kokular burnundan içeri girer. Dilinin üstü tat tomurcuğu denen minicik tümseklerle kaplıdır. Tat tomurcukları sayesinde yediğinin tatlı, tuzlu, acı yada ekşi olduğunu anlarsın. Koku alma duyun, tat almana da yardımcı olur. Soğuk aldığında ve burnun tıkandığında, yiyeceklerin tadı eskisi gibi güzel gelmez.

Bedenimin dışı

Derin, bedeninin her yanını kaplar. Bedeninin içini üç önemli yoldan korur. Mikropları geçirmez, su geçirmez ve bedeninin fazla ısınmasını ya da soğumasını engeller. Derinin her yanı sinir uçları ile doludur. Bu sinir uçları bir şeye dokunduğun zaman beynine sinyaller göndererek nasıl bir şey olduğunu anlamanı sağlar.

Ölü kabuk

Bedeninin ölü bir kabukla kaplı olduğunu biliyor muydun? Derinin iki ana katmanı vardır. Üstderi ya da epidermis denen dış katman ölü hücreler ile kaplıdır. Sakın endişelenme, üstderinin hemen altında yepyeni ve canlı hücreler var. İç taraftaki katmana dermis yada altderi denir. Bunun altında seni sıcak tutan bir yağ tabakası bulunur.

Sıcak ve soğuk

Isındığında, derinin üstündeki gözenek denen küçücük deliklerden ter çıkar. Ter bedeninin üstünde kururken ısısını düşürür ve seni serinletir. Üşüdüğün zaman gözenekler kapanır ve teri içerde tutar. Titremeye de başlayabilirsin. Böylece kasların daha fazla ısı üretir ve ısınırsın.

Off!

Düşüp dizini kanattın! Zararlı bakterilerin içeri girmesini engellemek için bedenin hızla çalışmaya başlamalı. Bunun için derin ve kanın birlikte işe koyulur. Önce kan hücreleri pıhtılaşarak yaranın üzerinde yara kabuğunu oluşturur. Arkasından akyuvarlar denen özel beyaz kan hücreleri içeri giren bakterileri öldürür. Yara kabuğunun altında yeni deri büyümeye başlar.

Ten rengi

Senin tenin ne renk? İnsanların ten rengi, koyu kahverengiden pembeye çeşitli renklerde olabilir. Ten rengi, derinde ne kadar melanin (koyu renkli deri boyası) olduğuna bağlıdır.

  • Açık tenli kişilerin derisinde daha az melanin vardır. Böylece deriye daha fazla güneş ışığı nüfuz eder. Güneş ışığı bedeni ısıtır. Hava soğuk olduğunda bu çok iyi bir şeydir. Ama aynı zamanda derinin daha kolay yandığını gösterir.
  • Koyu tenli insanların derisinde daha fazla melanin bulunur. Bu da güneş ışınlarının deriye nüfuz etmesini engeller ve deriyi korur.
  • Bir kas, gerilip gevşeyerek çalışır. Kolun üst tarafındaki bu kasın adı bisepstir. Kasildigi zaman alt kolu yukarı çeker. Gevşediği zaman alt kol aşağı iner.
Biseps kasılıyor
Biseps gevşiyor

Eklemler

Kemiklerin birleştiği yerlere eklem denir. Bağdoku denilen güçlü şeritler, kemikleri bir arada tutar. Bazı eklemler her yöne hareket edebilir. Omuz ve kalça eklemlerin böyledir. Diğer eklemlerin dirsekler ve dizler gibi sadece tek yönde hareket eder.

Kaslar

kaz sadece tek bir şey yapabilir: çekmek. Ama bedenindeki bütün kaslar, çekme kuvvetlerini kullanarak olağanüstü işler başarılar. Bazıları sadece sen komut verdiğinde çalışır. Bu kaslar bedenini hareket ettirir, yürümeni ya da konuşmanı sağlar nefes almanı sağlayan kas gibi başka kasların sürekli çalışır, hatta sen uyurken bile. Hepsinden daha önemlisi olan kas kalptir, çünkü bütün bedenine kan pompalar.

  • Kas ve kemiklerimizi bir arada kullanarak bedenlerimize olağanüstü şeyler yaptırabiliriz.
  • Meşgul kaslar! Bütün bedenindeki en meşgul kaslar, gözlerini hareket ettirenlerdir. Günde 100.000 ya da daha fazla kez kasılıp gevşerler.

Andrew Langley

TÜRKİYE İŞ BANKASI Kültür Yayınları

Bir cevap yazın